ویتامین B12 (کوبالامین) برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی ضروری است. این ویتامین در:

• ساخت میلین (پوشش محافظ سلول‌های عصبی)

• تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی

• کنترل سطح هموسیستئین
  نقش دارد. کمبود آن می‌تواند باعث اختلالات عصبی و شناختی شود. (ScienceDirect)

ارتباط B12 با فراموشی

۱) کمبود B12 و کاهش عملکرد شناختی

مطالعات مشاهده‌ای نشان داده‌اند که افراد با سطح پایین B12 بیشتر در معرض:

• کاهش حافظه

• کندی پردازش ذهنی

• اختلال تمرکز

• افزایش خطر اختلال شناختی خفیف (MCI)

هستند. (PubMed Central (PMC))

مکانیسم‌های احتمالی:

• افزایش هموسیستئین → آسیب عروق کوچک مغز

• اختلال تولید میلین → کاهش سرعت انتقال پیام عصبی

• افزایش استرس اکسیداتیو عصبی (ScienceDirect)

آیا مصرف B12 باعث بهتر شدن حافظه می‌شود؟

اینجا نکته مهم است:

اگر کمبود B12 وجود داشته باشد:

درمان کمبود می‌تواند علائم عصبی مثل:

• فراموشی

• گیجی

• کاهش تمرکز
  را بهبود دهد.

اگر سطح B12 طبیعی باشد:

 مصرف اضافی B12 معمولاً باعث افزایش حافظه یا جلوگیری قطعی از آلزایمر نمی‌شود.

یک متاآنالیز کارآزمایی‌های بالینی نشان داد مکمل B12 در افراد بدون کمبود واضح، اثر قابل توجهی روی بهبود شناخت عمومی ندارد. (PubMed Central (PMC))

مطالعات جدید ۲۰۲۴–۲۰۲۵

• یک مرور سیستماتیک ۲۰۲۴ نشان داد ارتباط بین سطح پایین B12 و کاهش عملکرد حافظه وجود دارد، اما اثر مکمل‌درمانی بیشتر در افراد دارای کمبود یا گروه‌های پرخطر دیده می‌شود. (PubMed Central (PMC))

• مطالعه طولی ۲۰۲۵ نشان داد سطح بالاتر B12 در میانسالی و سالمندی با کاهش آهسته‌تر افت شناختی طی سال‌ها همراه بوده است. (PubMed Central (PMC))

• مرور ۲۰۲۵ تأکید کرد که کمبود B12 به‌خصوص در سالمندان، گیاه‌خواران و افراد با مشکلات جذب، یک عامل قابل اصلاح برای سلامت مغز است. (ScienceDirect)

چه کسانی بیشتر در خطر کمبود B12 هستند؟

• سالمندان

• گیاه‌خواران و وگان‌ها

• افراد با مصرف طولانی‌مدت متفورمین

• مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت داروهای ضداسید معده (مثل PPIها)

• افراد با بیماری‌های معده و روده

مقدار مصرف پیشنهادی

نیاز روزانه افراد بالغ:

حدود ۲٫۴ میکروگرم در روز

در صورت کمبود:

دوز درمانی معمولاً بالاتر است و باید بر اساس آزمایش تعیین شود:

• قرص‌های ۱۰۰۰ میکروگرمی B12 در بسیاری از پروتکل‌ها استفاده می‌شوند.

• در کمبود شدید یا مشکلات جذب ممکن است تزریق لازم شود.

آزمایش‌های مهم

برای بررسی کمبود:

• Serum B12

• Methylmalonic acid (MMA)

• Homocysteine

(گاهی B12 خون طبیعی است ولی عملکرد آن پایین است.)

جمع‌بندی

 کمبود B12 می‌تواند باعث فراموشی، کاهش تمرکز و مشکلات عصبی شود.
 اصلاح کمبود B12 می‌تواند عملکرد عصبی را بهتر کند.
 مصرف B12 اضافی در افراد با سطح طبیعی، حافظه را به‌طور قابل توجه افزایش نمی‌دهد.

منابع:

1. Alzahrani H et al. Assessment of Vitamin B12 Efficacy on Cognitive Memory Function: Systematic Review and Meta-analysis. 2024. (PubMed Central (PMC))

2. Umekar M et al. Vitamin B12 deficiency and cognitive impairment: A comprehensive review. Brain Disorders. 2025. (ScienceDirect)

3. Marino FR et al. Higher vitamin B12 from mid- to late life is related to slower cognitive decline. Alzheimer’s & Dementia. 2025. (Alzheimer’s Association)

4. Markun S et al. Effects of Vitamin B12 Supplementation on Cognitive Function: Systematic Review and Meta-analysis. 2021. (PubMed Central (PMC))